Εργαστήριο Συντήρησης
Η Βιβλιοθήκη της Μονής Πάτμου διαφυλάσσει ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία της πολιτιστικής γραπτής κληρονομιάς, όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά και όλον τον πνευματικό κόσμο. Περίφημα χειρόγραφα από τον 5ο αιώνα, ένα πλούσιο αρχείο ιστορίας 900 χρόνων εξαιρετικά σημαντικό και ενδιαφέρον, λόγω του ότι ποτέ δεν διασκορπίστηκε, καθώς και ένα σύνολο εντύπων βιβλίων, από τις σπάνιες συλλογές στην χώρα μας, συνθέτουν τα ουσιαστικά στοιχεία αυτής της συλλογής.
Η φροντίδα της διατηρήσεως αυτού του μοναδικού στο είδος του συνόλου δεν είναι πρόσφατη. Οι Μοναχοί της Μονής Πάτμου ανά τους αιώνες διατήρησαν την διαρκή μέριμνα για την απόκτηση και την διάσωση αυτής της κληρονομιάς, που παραδόθηκε από γενιά σε γενιά παρ’ όλες τις πολλές και ποικίλες δυσκολίες των εποχών.
Το 1975 η Βιβλιοθήκη μεταφέρθηκε σε χώρο ειδικά διαμορφωμένο σύμφωνα με τις συμβουλές ειδικών, όσον αφορά στη σωστή διαφύλαξη των χειρόγραφων κωδίκων και εγγράφων και των έντυπων βιβλίων. Εξοπλίσθηκε με ένα μικροφωτογραφικό εργαστήριο εμφανίσεως και αναπαραγωγής μικροφίλμ, που εξασφαλίζει την διάσωση των κειμένων και επιτρέπει στους ερευνητές όλου του κόσμου να επωφελούνται από τις διατηρημένες εδώ και αιώνες γνώσεις, χωρίς να κινδυνεύουν τα ίδια τα χειρόγραφα από τη φθορά της χρήσεως.
Κατά τα έτη 1980-1985 η βιβλιοθήκη της Μονής επωφελήθηκε από την παρουσία διεθνώς αναγνωρισμένων συντηρητών βιβλίου και χαρτιού που χρησιμοποίησαν το υλικό της βιβλιοθήκης για προσωπική τους έρευνα. Αυτή η μελέτη επέτρεψε να γίνει καλύτερα γνωστό το υλικό της Βιβλιοθήκης και να προσδιορισθούν σε μια πρώτη φάση οι ανάγκες της, όσον αφορά την συντήρηση.
Το 1988-89 ο Βιβλιοφύλακας της Μονής, π. Χρυσόστομος Φλωρεντής, κύριος γνώστης των αναγκών και των προβλημάτων συντήρησης του υλικού της Βιβλιοθήκης, ενθαρρυμένος από τον Ηγούμενο, επισκέφθηκε την Γαλλία, την Ιταλία και την Ελβετία, ώστε να διερευνήσει την δυνατότητα συνεργασίας με Ευρωπαϊκά κέντρα συντήρησης για την ίδρυση και λειτουργία Εργαστηρίου εντός της Μονής. Ήλθε σε επαφή με διάφορες προσωπικότητες του χώρου της συντήρησης των βιβλίων, επισκέφθηκε ινστιτούτα, σχολές και εργαστήρια, ενημερώθηκε πάνω στις νέες τεχνικές και πραγματοποίησε μια πρακτική εξάσκηση στο εργαστήριο των Νομαρχιακών Αρχείων της Rouen.
Το 1992 δημιουργήθηκε στη Μονή εργαστήριο συντήρησης βιβλίων και χειρογράφων με κατάλληλο εξοπλισμό. Οργανώθηκαν εν συνεχεία επισκέψεις ειδικευμένων συντηρητών βιβλίου, οι οποίοι βοήθησαν στην λειτουργία του εργαστηρίου και συμμετείχαν στην οργάνωση και την εκτέλεση προγραμμάτων για τη διατήρηση των θησαυρών της Βιβλιοθήκης.
Έκτοτε σημαντικές δραστηριότητες του εργαστηρίου είναι η συντήρηση των χειρογράφων και εντύπων της βιβλιοθήκης και η συγκρότηση ομάδας για την παροχή συμβουλών και τεχνικής υποστήριξης για την βελτίωση των συνθηκών στην Βιβλιοθήκη και το Σκευοφυλάκιο (Μουσείο) της Μονής. Γίνεται παρακολούθηση των κλιματολογικών συνθηκών εντός του χώρου της βιβλιοθήκης, διαχείριση του αρχείου των μικροφίλμ, καθώς και προσπάθεια εκσυγχρονισμού αυτού σε ψηφιακή μορφή.
Το 2006 ξεκίνησε πρόγραμμα εβδομαδιαίων σεμιναρίων βιβλιοδεσίας και συντήρησης που απευθύνεται σε επαγγελματίες συντηρητές βιβλίων, βιβλιοδέτες, παλαιογράφους και βιβλιοθηκονόμους . Οι προσκεκλημένοι καθηγητές διδάσκουν νέες τεχνικές συντήρησης και κατασκευής ιστορικών βιβλιοδεσιών καθώς και πτυχές της ιστορίας της βιβλιοδεσίας.